In Siberie (5): De God van Baikal houdt ook van Elvis

Wat hebben bananen, de schoolslag, Siberische medicijnmannen en teddyberen met elkaar te maken in Siberie?

De Kometa-boot golft langse de kust van het Baikalmeer. Bergtoppen, sommige nog bedekt met de sneeuw van december, glijden voorbij. De warme zon speelt met het blauwe water en tintelt mijn bruine huid.



Ik leef mijn droom. Wat ik nu doe is ruim 15 jaar mijn grote wens geweest: het Baikalmeer in Siberie oversteken per boot, van Noord naar Zuid. Over het diepste meer ter wereld. Een tocht over bijna 700 kilometer ‘bananenschil’.

Bananenschil? Ja, als je op de kaart kijk, zie je dat Baikal de vorm heeft van een pisang. Onze Siberische banaan, grappen ze hier bij het nachtelijk kampvuur.



Zeg tegen locals nooit: wat een mooi meer. Het Baikal is voor hen een zee, een Heilige Zee met hoofdletters. Ze is zo groot dat Frankrijk en Engeland er beide met gemak in passen. Ze is zo mooi, dat ik het zelfs niet met 1001 foto’s kan laten zien. Ook een blog kent zijn beperkingen.

Baikal betekent rijke zee. Rijk door de vele soorten vis. De bekendste is de omoel, familie van zalm en forel, die alleen in Baikal rondzwemt. Ik geniet deze dagen vol op van deze omoelvis: gebakken, gerookt, gekookt, gezout en rauw met ui, net als onze haring (foto).



Het water van Baikal is zoet en loepzuiver. De bergen om het Baikalbassin houden ruim 20% van al het zoetwater op aarde vast. Als ik in Baikal zwem, kan ik mijn mond open houden en het water drinken – tegelijk! Zo schoon is het water. Een nieuw soort schoolslag is geboren: open, spreid, sluit, drink. Open, spreid, sluit, drink. Ik houd het maar een paar minuten vol, want het Baikalwater is berenkoud.



Een boottocht over Baikal, van noord naar zuid, duurt ruim 10 uur. De tijd vliegt om; uurtje slapen, uurtje lezen, uurtje naar buiten kijken en kletsen met Russische medepassagiers. Koffie, thee en gebakken aardappeltjes zijn te koop in het keukentje van de Kometa-boot (foto).



Plotseling, na ongeveer 1/3, van de overtocht klapt de kokkin haar loket met een bons dicht. Ze rent naar het achterdek en precies op het moment dat we voor een baai langs varen, gooit ze een hand met kleingeld door de lucht, het water in.

In de baai woont de God van Baikal, vertelt ze me later, terwijl ze een sigaretje opsteekt. Elke week tijdens de oversteek gooit ze bloemen of geld de heilige zee in. Precies voor zijn huis. ‘Om Bailkal te eren en het water gunstig te stemmen.’

Maak Baikal niet boos. De stormen kunnen hier heftig zijn. Aardbevingen onderwater kunnen voor tsunami’s zorgen..In de herfst is het water vaak onbevaarbaar, vooral in het noorden.



Van Dennis, een spirituele Rus met een toeristisch bedrijf, krijg ik een cd cadeau voor ik op de boot stap. Met daarop mantra’s van de sjamanen. Magische gebeden op muziek van Siberische medicijnmannen die eeuwenlang rond het Baikalmeer woonden, maar door Stalin bijna allemaal zijn uitgemoord.

‘Luister als je wilt, thuis naar de muziek’, zegt Dennis bij het afscheid. ‘Je kunt zo rust.vinden en je even van aardse zaken onttrekken. Blijf je bewust waar het in het leven echt om gaat. Het is niet belangrijk welke God je aanhangt. Die van Baikal, Boedda of de Christelijke. God zit in elk hart. Hoe meer je je er voor open stelt, hoe gelukkiger je wordt.’



Wanneer ik vraag wat hij daar precies mee bedoelt, zegt Dennis: ‘Je kent toch Elvis Presley?’

‘Natuurlijk’, antwoord ik verrast. Vanochtend vroeg heb ik nog een lied van hem geneuried. Hoe weet hij dat nou?

Dennis: ‘Elvis bereikte alles in het leven: veel geld, succes, de mooiste huizen, maar op het einde was hij niet gelukkig. Hij voelde zich leeg.’

Als teken dat ik het begrijp, zing ik voor het Baikalmeer sponaan een lied van The King.

O baby let me be your loving teddy bear
Put a chain around my neck and lead me anywhere
Oh, let me be – Oh, let him be
Your teddy bear

Nu is Dennis verbaasd en lacht. Ook al liep het met de heup wiegende zanger uit Memphis niet goed af, ook Baikal blijft houden van Elvis.



Geschreven op de Kometaboot, varend op het Baikalmeer, tusssen eiland Olkhon en Irkoetsk, 5185 kilometer van Moskou.

www.mijnrusland.com

In Siberie (4): Standplaats Novosibirsk - Van onze verslaggever

Wist je dat ik - bijna - de eerste Nederlandse correspondent in Siberië ben geweest?

Toen ik nog werkte als journalist zou ik me voor minimaal een jaar vestigen in hoofdstad Novosibirsk. Volgens Lonely Planet is de hoofdstad niet echt de moeite van een bezoek waard, maar dat is pure kwats. Is de reisgids er wel uitgestapt of is de redactie in de trein blijven zitten? Ik vrees het laatste. Je kunt er als toerist met gemak, en plezier, zeker 3 dagen blijven en dan kom je nog tijd te kort om alle attracties te ondergaan.



Vanuit Novosibirsk zou ik als correspondent door het Siberische land te trekken en verslag doen voor Nederlandse media. Een beeld scheppen van deze wereldregio waar Europa twee keer in past. Een aantal bladen had al toegehapt; alle ideeen voor artikelen liggen nog altijd in een verhuisdoos in Moskou te wachten op publicatie. Wegens privéomstandigheden ben ik destijds nooit verhuisd van St. Petersburg naar mijn nieuwe Siberische standplaats waar ik een filiaal van mijn persbureau zou openen.

Siberie is de schatkamer van Rusland. Zonder het Siberische land geen biljonairs in Moskou. Siberie heeft alle grondstoffen die je je maar kunt bedenken, van kostbaar marmer tot edelmetaal. De Russische tsaren werden rijk door de handel in Siberisch hout en (sabel)bont. De communisten wonnen er kolen en staal. Er werden diamantmijnen gevonden en toen, in de jaren ’60, bergen goud.



Olie en gas zorgen er voor dat het in de winter warm blijft in de rest van Rusland - en in Europa niet te vergeten.

Wat kun je in Novosibirsk zien? Liefhebbers van Stalin- en Sovjet-architectuur kunnen er hun hart ophalen. Om verder wat te noemen: een hele mooie zoo met ruim 10.000 dieren in een Siberisch naaldbos, een van de indrukwekkenste Lenin-standbeelden, opera op hoog niveau in het Carré van Siberie, het Russische Treinmuseum met 250 locomotieven en wagons, flaneren langs de machtige Ob-rivier waar het de hele zomer kermis is. Zie ook alle foto's bij deze blog.



Niet te vergeten: bezoek de Costa Brava van Akademgorodok – de wetenschapsstad gebouwd aan de Ob Zee (foto) waar studenten genieten van strand, sjasjliks en van elkaar. ‘s Winters kun je op diezelfde zee, voor wie durft, ijs-zeilen op het bevroren water.



Ook de horeca is prima in Novosibirsk, waar ruim 1,4 miljoen mensen wonen. Biermerk Siberskaya Korona heeft er zijn eigen Siberisch grand café, bij het Traveller koffiehuis serveren ze koffie waar de DE-zaken in Nederland een puntje aan kunnen zuigen. Je zit ook dicht bij de Centraal-Aziatische grens, dus er zijn vele Oezbeekse, Kazachse of Chinese eetplekken. Alleen in Parijs at ik ooit een betere uiensoep.



Siberie heeft ook een Nederlandse geschiedenis. Een zakenman uit Rotterdam hielp Lenin in de jaren ’20 met het opzetten van de zware industrie. In Kemerovo, een stad op 6 uur rijden van Novosibirsk, staan nog altijd Hollandse rijtjeshuizen ontworpen door architect Van Loghem. Honderd jaar geleden waren deze huizen voor arbeiders een novum in Siberie; de rijtjeswoningen worden kolbasa genoemd: Russische worsten. Ze zijn officieel tot Nederlands erfgoed in het buitenland verklaard. Later zag ik tot mijn verbazing mijn reportage uit 2001 voor Metro in het Siberisch museum achter glas tentoongesteld liggen.



Laatste keer dat ik Novosibirsk bezocht voor deze vakantiereis was in 2002. Het was toen nog een arme stad, maar dankzij de oliewinning is Novosibirsk booming. Ik heb zelfs nog een heus nieuwtje: een vestiging van Rolls Royce opent er binnenkort zijn deuren. De limousine firma ziet Rusland, en daarmee Siberie, als het meest belovende verkoopland van Europa. In Novosibirsk rijden sindskort vijf RR’s rond.



Dat had ik dus wel als correspondent willen vertellen op het radionieuws. A la GeeBeeJee Hiltermann, zoiets van: ‘Ik moet nog altijd wennen als ik in Moskou voor het stoplicht naast een Rolls sta. Vorige maand parkeerde ik voor een kunstgallerie mijn fiets naast zo’n gepantserde luxe tank. En terwijl Merkel en Sarkozy de EU proberen te redden van de financiele ondergang, zoeken westerse investeerders hun heil in het Oosten. Volgende week meer nieuws over de toestand in de Si-be-ri-sche wereld.’



Geschreven in trein nr. 292, van Novosibirsk naar Severobaikalsk, 5579 kilometer van Moskou.



www.mijnrusland.com

Naar Siberie (3): stop en shop op de treinstations

De trein naar Siberie maakt onderweg korte stops – soms twee minuten, soms 23. Je kunt dan even op het perron de benen strekken. Ik zie ook Russen het perron, in pyjama, op en neer joggen voor de dagelijkse ochtendgymnastiek.

De stops zijn een van de leukste dingen van de treinreis. Al was het maar omdat op de perrons flink gehandeld wordt. Wat is er leuker dan je neus steken in plaatselijke snuisterijen en lokale lekkernijen?



In elke wagon hangt een uitgebreid schema van de pauzes. Bij het ontbijt weet je bijvoorbeeld dat de trein om 13.26 precies 27 minuten op station Omsk stopt.

Deze tijden luisteren zeer nauw. De Russische Spoorwegen zijn zeer punctueel, ik maak zelden een vertraging mee op het 86.000 kilometer tellende Russische spoor. Je moet dus goed je horloge in de gaten houden en op tijd terug zijn bij de wagon. De trein wacht nooit op jou.



Dan die handel – daar gaat het immers om. Officieel is het verboden, staat vaak op de bordjes: hier geen handel. Maar hee, dit is Rusland, en als de stationspolitie een oogje dichtknijpt, dan mag het.

Dus verkopen baboesjka’s complete warm maaltijden: 5 aardappelen, 3 gehaktballen en komkommer met brood voor 100 roebel (2,5 euro). En lekker! Of wat dacht je van gerookte vis uit de plaatselijke rivier. Oma’s pirogi, de beroemde Russische pasteitjes, met kool of gevuld met ei en lente ui. Plastic bekers met gisteren geplukte bosbessen, bramen of aardbeien uit het bos. Emmers vol verse paddestoelen, mjammie!



Wanneer de trein stopt in een mono-stad gaat de handel pas echt los. In de Sovjet-Unie kregen sommige regionale steden een bepaald soort industie toegewezen. Dus werden er bijvoorbeeld in de ene stad alleen textielfabrieken gebouwd en in de andere alleen chocolade of speelgoed geproduceerd.

Bij de introductie van de kapitalistische vrije markt, 20 jaar geleden, kregen deze steden het zwaar; wat als jouw katoen opeens niet meer in de mode was en niemand het wilde kopen? Daar hadden de mono-towns tijdens het communisme nooit aan hoeven denken. Gevolg: sluiting van vele fabrieken, massale werkloosheid en bij gebrek aan geld, betalingen in producten in plaats van harde munt.



Neem station Vekhovka. Je doet de wagondeur open en tientallen verkopers verdringen zich voor je neus met dozen servies of blinkende kroonluchters. Hier staan de fabrieken van Goes Kristal, producent van o.a. mooie bordjes en wodkaglazen. Een 6-delig servies, hand geschilderd, voor 1500 roebel (circa 35 euro). ‘Neem mee, jongeman, neem mee.’






Ik zou graag alle dozen glaswerk willen mee nemen, alle kitscherige kroonluchters op mijn schouders willen sjouwen, mijn rugzak vol willen proppen met alle porceleinen sleutelhangers en andere frutsels, om de mensen van hun zooi af te helpen – al was het maar voor 1 dag - maar dat gaat niet.

Ik moet immers nog ruim 9.000 kilometer treinen naar Vladivostok.


Geschreven tijdens treinstop in Novosibirsk, hoofdstad van Siberie. 3343km van Moskou.




www.mijnrusland.com

Naar Siberie (2): Jekaterinaburg overtreft zijn grenzen

In Jekaterinaburg wandel je door een Russisch geschiedenisboek. In het centrum kreeg de tsaar en zijn vijf kinderen op bevel van Lenin de kogel. De plek van de brute moord is nu een bedevaartsoord voor fans van de monarch, die door de Russische kerk heilig is verklaard (foto onder).

Rondom de tsarenkerk regeert het communisme als je kijkt naar de straatnaambordjes: Lenin boulevard, Karl Liebknecht straat, Weg van het proletariaat.



Jekaterinaburg is ook de geboorteplaats van Boris Jeltsin, Ruslands eerste president die precies 20 jaar geleden op een Sovjet-tank klom en Rusland naar onafhankelijkheid leidde. Hij heeft dit jaar een standbeeld gekegen achter het Dramaturgisch Theater (foto boven: Boris en ik). Een heel toepasselijke plaats; tsaar Boris was gek op toneelspel in het Kremlin, zeker na een glaasje wodka.

Er wonen 1,3 miljoen mensen in Jekaterinaburg, het ‘Manhattan van de Oeralbergen’, van wie 1 op de 7 student is. De stad heeft sindskort de hoogste wolkenkrabber van het noordelijk halfrond. Er wordt flink gebouwd; de natuurrijke stad beschouwd zich als hoofdstad van de BRIC-landen, omdat hier voor de eerste keer de leiders van Brazilie, Rusland, India en China hun BRIC-conferentie hielden.



Sindkort heeft de stad er een heuse slogan bij: Opportunities without limits. Gelegen op de geografische grens van Europa en Azie wil Jekaterinaburg zich ontwikkelen tot internationale congresstad.

De stad lijkt me een beetje in de war als het om zijn grenzen gaat. We ontdekken namelijk dat Jekaterinaburg maar liefst 3 (!) grensovergangen in het leven heeft geroepen om bezoekers te laten zien waar de EurAzie-grens precies is. Zelfs locals weten niet meer altijd waar deze nu echt ligt.

De eerste – en enige echte – bevindt zich op 40 kilometer buiten Jekaterinaburg, een mooie tocht per auto door de taiga van naaldbomen. Bij de grens – ooit aangewezen door tsaar Peter de Grote als het einde van Europa – is het elke dag feest. Hier komen bruidsparen en hun aanhang naar toe voor fotokiekjes, dans- en zangpartijen. (Foto.)





Om het bezoekers makkelijker te maken de grens te bezoeken, is vlak buiten Ekaterinaburg op 17 kilometer afstand een nieuwe grens gebouwd met mini Eifeltoren – pal naast de snelweg. Dus lekker makkelijk Hier kun je al toerist voor een dollar of 50 over zonder visa over de grens naar Azie lopen en je krijgt een officieel certificaat als bewijs voor deze reis (foto).



Een derde, heel saai, grenspunt ligt tussen deze twee... snap je het nog? Russen doen er niet zo moeilijk over; de bruidsparen bezoeken alle drie de grenzen. En zijn bij het derde al flink, vrolijk kachel.

Voor de EuroAzie landenpunten ligt langs de weg – stilletjes verborgen – een gigantisch monument. Voor de slachtoffers van de Stalin Repressie, 1930-1950. Ruim 18.000 Jekaterinaburgers verdwenen toen onschuldig naar de kampen of kregen in de bossen de kogel. Al hun namen zijn hier in steen gegraveerd (foto).



Jekaterinaburg was destijds de grootste doorvoerhaven voor (politieke) gevangenen. Miljoenen gingen er via deze stad naar de Goelagkampen in Siberie of Kazachstan.

Ook hier maken de bruidsparen en aanhang, met champagnefles, een stop om bloemen neer te leggen ter nagedachtenis. Op de mooiste dag van je leven moet er ook een minuut stilte zijn. Mijn taxi-chauffeur zegt: ‘Eerst het bittere, dan het zoet.’

Geschreven in trein nr. 064, Minsk – Irkoetsk, tussen Jekaterinaburg en Novosibirsk, 3343 km van Moskou.

www.mijnrusland.com

Naar Siberie: vrijwillig en per trein

Reizen in Rusland is het leukste per trein. In drie woorden: avontuurlijk, comfortabel en romantisch.

Het scheelt natuurlijk welke klasse je neemt. 1e klas (plek voor twee), 2e (4 in een coupe) of de goedkoopste 3e klasse - platzkarte geheten - een soort open (vee)wagon met eindeloze rijen opklapbare planken om op te slapen (54 passen er in een wagon).


Elke klasse heeft haar eigen charme. Je ontmoet er de meest vreemde mensen. Die de meest lange afstanden afleggen. 2200 kilometer voor een bezoekje aan tante is niks. Vaak willen ze alles met je delen. Hun hele leven, hun diepste leed, hun laatste fles, of gewoon hun groententuin.

‘Hier augurken!’, zo komt de buurvrouw, in roze trimpak, opeens de coupe binnengestormd. ‘Uit eigen tuin. En proef deze appels. Onbespoten, wat een smaak, echt appel. Zo krijg je ze bij jullie in het Westen niet meer.’

Daar zit je dan aan je trein-tafeltje. Met wratachtige komkommers voor je neus. En appels waar menig wormpie een zomerhuisje in heeft gebouwd. ‘Niet wassen, je hoeft ze niet te wassen’, maant buurvrouw ons. Ach ja, je neemt gewoon een hap – en meestal is het nog erg lekker ook. Heerlijk dat treinen.



De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat de meeste van mijn Russische vrienden treinen haten. Misschien omdat ze - gedwongen - reizen met een doel: familie- , vriendenbezoek of werk. Voor vakantie pakken ze liever het snellere vliegtuig. Beter Italie dan Siberie. Daar ging je vroeger alleen heen als banneling naar de werkkampen. Ze snappen er niets van dat ik met zoveel plezier door Rusland trein.

Ik heb geen ander doel dan het treinen zelf. Geheel vrijwillig. Treinen in Rusland geeft mij rust. Eenmaal vertrokken kun je er niet uit. Je moet je overgeven aan het rime van de locomotief en het kedeng-kedeng van de bielzen.

Het eindeloze Russische landschap trekt aan je voorbij
Berkenbomen, berkenbomen, berkenbomen
Taiga met naaldreuzen en groene toendra-steppes
Het treinraam is een groot panorama van het grootste land ter wereld



Eindelijk kan ik die stapel boeken lezen. Rust uit. Krijg nieuwe ideeen, nieuwe plannen. Het gaat vanzelf. Je hoeft er niets voor te doen, als je je er maar aan overgeeft.



Boemelen en liggend dommelen. Af en toe een wodka van de kok in de restauratiewagon, want iedere trein sleept hier haar eigen restaurant mee over het spoor.



Daarom dit jaar geen 3 weken vakantie naar Griekenland. Het is Siberie geworden. Moskou-Vladivostok, ruim 9280 kilometer. Kris-kras Rusland door.

Vergelijk dat eens met Groningen – Maastricht per gele NS-trein: 370 km. Duur: 4,5 uur, voor 47 euro, zonder korting.

Dit ritje van de Wolga naar de Japanse Zee duurt 9 dagen. Een kaartje kost, afhankelijk van de klasse, tussen de 400 en 1.000 euro. Kost een paar centen, maar dan heb je ook wat.

Wat precies? Het blijft moeilijk uit te leggen.



Geschreven in trein 16, de Oeral Expresss, van Moskou naar Jekaterinaburg, 1814 kilometer.

www.mijnrusland.com